Araç Değer Kaybı

ARAÇ DEĞER KAYBI NEDİR?

Trafik kazası sonrası aracınızda meydana gelen hasara ek olarak, aracınızın onarım görmüş olması dolayısıyla bir değer kaybı oluşmaktadır. Zira günümüz koşullarında aracın fiyatına doğrudan etki eden bir faktör de aracın kazalı olup olmadığı bir diğer deyimle herhangi bir parça değişeni, boyası ve sair onarımı olup olmadığı hususudur. Bu şekilde aracınızda yapılan tamiratlar, aracınızın değerini düşürdüğü miktarda araç sahibine değer kaybı talep hakkı vermektedir.

DEĞER KAYBININDAN KİM SORUMLUDUR?

Değer kaybı bedelinden sorumlu olanlar şartları mevcut ise; karşı taraf araç sahibi, karşı taraf araç sürücüsü ve ayrıca karşı tarafın zorunlu trafik sigortası şirketidir. Değer kaybını tahsil imkanının çok daha rahat olması dolayısıyla değer kaybını karşı aracın trafik sigortasından talep etmek faydalı olacaktır. Fakat trafik sigortasına başvuru konusunda bazı şartlara dikkat etmek gerekli olup bu şartlar yazımızın devamında mevcuttur.

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları A.5: “Maddi Zararlar Teminatı: Hak sahibinin kaza tarihi itibariyle bu genel şartta tanımlanan ve zarar gören araçta meydana gelen değer kaybı dahil doğrudan malları üzerindeki azalmadır.”

Kendi ihtiyari sigorta şirketiniz yani kasko firmanızdan değer kaybını talep edebilmeniz için kasko poliçenizin bu konuyu da kapsaması gerekmektedir. Poliçelerin çoğunda bu konu kapsam dışı bırakıldığından kendi kaskonuzdan araç değer kaybı talebinizin olumlu sonuçlanma ihtimali düşüktür.

DEĞER KAYBI TALEP EDEBİLMENİN ŞARTLARI NELERDİR?

Kusur Şartı

Değer kaybı talep edebilmenin ilk şartı, gerçekleşen kazada kusurun tamamının size ait olmamasıdır. Bir başka deyişle %100 kusurlu olduğunuz trafik kazalarında değer kaybı talebiniz olumsuz sonuçlanacaktır.

Zamanaşımı Şartı

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları C.8. Zamanaşımı başlıklı maddesinde yer aldığı üzere; “Motorlu araç kazalarından doğan zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zarar ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar.”

Dolayısıyla trafik kazasını takiben 2 yıl içerisinde değer kaybı konusunda başvuru yapılmaz ise değer kaybı hakkı zamanaşımına uğrayacaktır.

Hesaplamaya İlişkin Şartlar

Bunun yanı sıra; değer kaybının hesaplanma tablosunda yer alan hususlar da değer kaybının oluşmasında önem arz etmektedir. Aşağıdaki durumlarda değer kaybı talep edilememektedir.

• Kaza sonrası aracınızda onarım gören parçanın daha evvel başka bir kazada zaten hasar görmüş olması,
• Aracınızın 10 yaşından daha büyük olması,
• Aracınızın 165.000 km’den fazla kilometreye sahip olması,
• Mini onarım ile giderilebilen basit plastik parça onarımları, cam, radyo/teyp, lastik, hava yastığı, jant, mekanik, elektrik, elektronik ve döşeme aksamı hasarları,
• Çekme Belgeli ve Hurda Belgeli işlemi görmüş araçların değer kaybı talepleri
• Yabancı plakalı araçların Türkiye’de karıştığı kazalarda yabancı plakalı araçlar için yapılan değer kaybı talepleri.
• Değer kaybı bedeli karşı aracın trafik sigortasından talep edilecek ise dikkat edilmesi gereken bir diğer konu Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi kapsamında karşı aracın trafik sigortasının sorumlu olduğu maddi zarar miktarıdır. Bu miktar Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından düzenli olarak güncellenmekte olup; işbu bilgilendirme yazısının son güncellendiği Şubat 2020 tarihi itibariyle 41.000-TL olarak belirlenmiştir. Dolayısıyla; meydana gelen bir trafik kazasında karşı taraf aracın trafik sigortası, sizin aracınızın onarımı ve değer kaybı dahil bütün maddi zararlarından toplam 41.000-TL’ye kadar sorumludur. Örnek vermek gerekirse; kaza sonrası aracınızda meydana gelen hasarın onarımı 35.000-TL’ye mal oldu ise trafik sigortası aracınızdaki değer kaybının 6.000-TL’lik kısmını ödeyecektir. Değer kaybınız bu miktardan fazla ise, kalan miktar için karşı taraf araç sahibi veya sürücüsüne karşı yasal haklarınızı kullanmanız gerekecektir.

DEĞER KAYBINI ÖDEYEN SİGORTA ŞİRKETİ BU BEDELİ KUSURLU SÜRÜCÜDEN TALEP EDEBİLİR Mİ?

Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları uyarınca sigorta şirketinin ödemiş olduğu değer kaybı yahut benzeri bir maddi zarar kalemi için kendi sigortalısına rücu edebilmesi kural olarak mümkün değildir. Bu miktarın kusurlu sürücüden talep edilebilmesi için “kazada kasten veya ağır kusurlu hareket etmek, kaza esnasında sürüşü engelleyecek derecede alkollü olmak” gibi bazı sıkı şartların mevcut olması gerekmektedir.

Burada üzerinde durulması gereken kritik konu; kusur terimi ile ağır kusur terimlerinin farkıdır. Trafik sigortaları konusunda kusur terimi; “öndeki araçla takip mesafesini korumamak, sollama yaparken aynadan sol şeridi kontrol etmemek, kavşaklarda dönüş önceliği kurallarına riayet etmemek” gibi örnekler için kullanılır. Dolayısıyla bir trafik kazasında kusurlu olmak; o kazaya kasten sebebiyet verdiğiniz anlamına gelmemektedir. Ağır kusur terimi ise; kazaya bilerek ve isteyerek sebebiyet vermek yahut kazaya sebebiyet vereceğinizi bile bile söz konusu ihlali yapmak anlamında kullanılmaktadır. Örneğin kaza sırasında alkollü olmanız kusurlu bir hareket olmasına rağmen, son dönemdeki emsal Yargıtay Kararları uyarınca sadece alkollü olmak sizi ağır kusurlu yapmamakta, ağır kusurlu sayılmak için kazaya sırf alkolün etkisiyle sebebiyet vermeniz gerekmektedir.

İfade etmekte fayda var ki; sigorta şirketinin ödemiş olduğu tazminatı kusurlu sürücüden talep hakkı her olay özelindeki şartlar göz önüne alınarak durumun koşullarına göre değerlendirilecektir.

DEĞER KAYBI NASIL TALEP EDİLİR?

Araç değer kaybı nasıl talep edilir ve araç değer kaybı dilekçesi nasıl hazırlanır sorusunun tek ve ortak bir yanıtı yoktur. Yukarıda da belirtildiği üzere, değer kaybından sorumlu olanlar karşı taraf araç sahibi, karşı taraf araç sürücüsü ve karşı taraf aracın trafik sigortasıdır. Tahsil imkanının çok rahat ve ödeme süresinin daha kısa olması dolayısıyla uygulamada değer kaybı talebi karşı tarafın zorunlu trafik sigortasına yöneltilmektedir.

Bu durumda öncelikle aracın serviste onarımı tamamlandıktan sonra, kazaya karışan diğer aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası şirketine başvuru yapmanız gerekmektedir. Başvuru herhangi bir şekil şartına tabi değildir. Dolayısıyla bu başvuru sigorta şirketlerinin internet siteleri üzerinden yapılabildiği gibi, bir dilekçe hazırlayıp sigorta şirketine mail yahut kargo yoluyla ulaştırarak da yapılabilir.

Başvuru dilekçeniz içeriğinde ve eklerinde şu evraklar bulunmalıdır;

• Aracınızın ruhsat fotokopisi,
• Kaza tutanağının fotokopisi,
• Varsa kazaya ve hasarlı araca ilişkin resimler(zorunlu değil),
• Başvuru sahibinin yahut vekilinin banka hesap bilgileri
• Değer kaybına ilişkin eksper raporu hazırlatmış iseniz eksper raporu

Karşı aracın zorunlu trafik sigortası şirketine yaptığınız başvuruyu takiben 15 gün içerisinde değer kaybınız ödenmelidir. Aksi takdirde dava, icra takibi yahut Sigorta Tahkim Komisyonu nezdinde hakem başvurusu gibi yasal haklarınızı kullanarak süreci daha hızlı ve kesin takip etmelisiniz.

DEĞER KAYBINI KİM HESAPLAMAKTADIR?

Aracınızın serviste onarımı tamamlandıktan sonra parça değişimi, boya veya düzeltme gibi bütün işlemler bir rapor olarak hazırlanır. Bu rapora istinaden aracınızın onarım gören kısımları üzerinden bir değer kaybı hesaplaması yapılır. Bu hesaplama alanında uzman Sigorta Eksperlerince yapılmakta ve değer kaybı hesap raporu çıkarılmaktadır.

Hesaplamayı bu konuda uzman bir Sigorta Eksperine yaptırarak aracınızda ne kadar değer kaybı olduğunu öğrenip yani bu konuda bir değer kaybı raporu hazırlatıp başvuruyu bu aşamadan sonra yapmak, hakkınız olan değer kaybı bedelini tam olarak tahsil edebilmek için faydalı olacaktır.

Şayet bu konuda bir rapor hazırlatmış iseniz, raporun faturasını da başvuru evraklarınız arasına ekleyerek değer kaybına ek olarak bu raporun bedelini de talep etme hakkınız bulunmaktadır. Fakat bu değer kaybı raporu zorunlu olmayıp, başvurunuzu takiben karşı aracın zorunlu trafik sigortası şirketince yapılacak bir değer kaybı hesaplaması sonucu size değer kaybı bedeli ödenecektir.

DEĞER KAYBI NASIL HESAPLANIR?

Araçta trafik kazası sonrası meydana gelen değer kaybı resmî gazetede yayımlanarak yürürlükte bulunan bir formül üzerinden hesaplanmaktadır. 20.03.2020 tarih ve 31074 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak 01.04.2020 tarihinde yürürlüğe giren Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarında Değişiklik Yapılmasına Dair Genel Şartlar uyarınca değer kaybı hesaplama formülünde değişikliğe gidilmiştir.

Bahsi geçen 20.03.2020 tarihli mevzuat değişikliğinin Geçici 1.maddesi “Bu maddenin yürürlük tarihinden önce akdedilmiş sözleşmelere sözleşmenin akdedilme tarihinde geçerli Genel Şartlar, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra akdedilen sözleşmelere ise bu Genel Şartlar uygulanır.” düzenlemesini içermektedir. Bu nedenle 01.04.2020 yürürlük tarihinden önceki ve 01.04.2020 tarihinden sonraki zorunlu trafik sigortaları için hesaplama formülü farklı uygulanacaktır. Burada önem arz eden, kusurlu aracın zorunlu trafik sigortasının imza tarihidir.

01.04.2020 Tarihinden Önce İmzalanmış Zorunlu Trafik Sigortalar İçin;

Bu formülü https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/05/20150514-5-1.pdf adresinde görebilirsiniz.

Formülde özetle; aracınızın kazadan evvel güncel rayiç bedeli, onarım gören parçalar, aracınızın KM’si, kazadaki kusur oranınız hususları dikkate alınmaktadır.

Onarım gören parçanın hangi kısımda yer aldığı, boyama işlemi yahut parça değişimi şeklinde mi işlem gördüğü gibi hususlar tabloda T1 T2 T3 T4 şeklinde sabit çarpan değerler olarak belirtilmiştir. Tabloda aracınızın kaza sırasındaki kilometresinin 15.000’in altında ve üstünde olmasına göre iki ayrı formül belirtilmiştir. Formülleri örneklerle açıklamak gerekirse;

Aracınızın 15.000 km’den daha düşük kilometreye sahip olması durumunda değer kaybı için şu formül uygulanır;

(Aracınızın Kazadan Önceki Rayiç Değeri)*(T1+T2+T3+T4)/100 formülü ile hesaplanmakta ve sizin kusurunuz var ise kusur oranınız ölçüsünde indirim yapılmaktadır.

Örneğin aracınızın kazadan önce henüz 12.000 kilometrede ve ikinci el piyasasında 80.000-TL değere sahip olduğunu, kaza sonrasında aracınızın hem sağ ön kapısına hem de sağ ön çamurluğuna düzeltme ve boyama işlemleri uygulandığını varsayalım. Tabloda belirtildiği üzere düzeltme yapılan kaporta aksamı için 1,2 çarpan değeri, boyama işlemi uygulanan aksam için 0,75 çarpan değeri öngörülmüştür. Bu işlemler 2’şer parçaya uygulandığı için bu durumda aracınızda toplam çarpan 1,2+1,2+0,75+0,7=3,9 olacaktır. Bu veriyi tabloya uyguladığımızda;

(Aracınızın Kazadan Önceki Rayiç Değeri)*(T1+T2+T3+T4)/100
80.000*(3,9)/100=3.120-TL değer kaybı oluşacaktır.

Şayet bu kazada siz kusursuz iseniz değer kaybının tamamını, %50 kusurlu iseniz oluşan değer kaybının %50’sini, %25 kusurlu iseniz oluşan değer kaybının %75’ini talep edebilirsiniz.

Aracınızın 15.000 km’den daha fazla kilometreye sahip olması durumunda değer kaybı için şu formül uygulanır;

[(T1+T2+T3+T4) * (Araç Rayiç Değeri) / 100] – [(T1+T2+T3+T4)*(Araç Rayiç Değeri)/100] * [(Araç KM’si – 15.000) / 75.000] / 2]

Yukarıdaki örnek olarak benzer örnek vermek gerekirse; aracınızın kazadan önce henüz 66.000 kilometrede ve ikinci el piyasasında 80.000-TL değere sahip olduğunu, kaza sonrasında aracınızın hem sağ ön kapısına hem de sağ ön çamurluğuna düzeltme ve boyama işlemleri uygulandığını varsayalım. Tabloda belirtildiği üzere düzeltme yapılan kaporta aksamı için 1,2 çarpan değeri, boyama işlemi uygulanan aksam için 0,75 çarpan değeri öngörülmüştür. Bu işlemler 2’şer parçaya uygulandığı için bu durumda aracınızda toplam çarpan 1,2+1,2+0,75+0,7=3,9 olacaktır. Bu veriyi tabloya uyguladığımızda;

[(T1+T2+T3+T4) * (Araç Rayiç Değeri) / 100] – [[(T1+T2+T3+T4)*(Araç Rayiç Değeri)/100] * [(Araç KM’si – 15.000) / 75.000] / 2]]

[(3,9 * 80.000) / 100 ] – [[(3,9 * 80.000) / 100 ] * [(66.000 – 15.000)/75.000]/2 ]]

=3120 – [(3120*0,68) / 2 = 3120 – 1061 = 2.059 TL değer kaybı oluşmaktadır.

01.04.2020 Tarihinden Sonra İmzalanmış Zorunlu Trafik Sigortalar İçin;

01.04.2020 tarihinden sonra akdedilen zorunlu trafik sigortası anlaşmalarında değer kaybı hesaplaması aşağıda yer alan formül ve tablolara göre yapılacaktır.

Baz Değer Kaybı        = Aracın Rayiç Değeri x %19

Total Değer Kaybı     = Baz Değer Kaybı x Hasar Boyutu Katsayısı x Araç Kullanılmışlık Düzeyi (Km) Katsayı

Formülde yer alan Hasar Boyutu Katsayısı, Araç Kullanılmışlık Düzeyi Katsayısı ve Hasar Boyutunu belirleyen konularda aşağıdaki tablolar esas alınacaktır;

Kod	Hasar Boyutu	Katsayı
A1	Büyük Hasar	0.90
A2	Orta Hasar	0.75
A3	Küçük Hasar	0.50
A4	Basit Hasar	0.25

Kullanılmışlık Düzeyi (2) (Km)	Katsayı
0-14999	0.90
15.000-29.999	0.80
30.000-44.999	0.60
45.000-59.999	0.40
60.000-74.999	0.30
75.000-149.999	0.20
150.000 ve üzeri	0.10

Hasar Büyüklüğü Tanımları

KOD	PİYASA DEĞERİ 0-75.000 TL	PİYASA DEĞERİ 75.001-150.000 TL	PİYASA DEĞERİ 150.001-300.000 TL	PİYASA DEĞERİ 300.001 TL ve ÜZERİ ARAÇLAR
A1	%25.01 ve üzeri	%20.01 ve üzeri	%20.01 ve üzeri	%20.01 ve üzeri
A2	%15.01 – %25	%12.01-%20	%10.01-%20	%8.01-%20
A3	%5.01-%15	%4.01-%12	%3.01-%10	%2.01-%8
A4	%5’e kadar	%4’e kadar	%3’e kadar	%2’e kadar

TİCARİ KAZANÇ KAYBI NEDİR ve YATMA PARASI NASIL TALEP EDİLİR?

Kaza sonrası onarım için bir süre serviste kalan ve dolayısıyla kullanamadığınız araç ticari faaliyetiniz üzerine kayıtlı bir araç ise; söz konusu aracın serviste kaldığı her gün için aracın rayiç günlük kiralama bedelini talep etme hakkına sahipsiniz.

Fakat değer kaybından farklı olarak bu meblağı karşı aracın zorunlu trafik sigortası karşılamamaktadır. Sizin kazada kusurlu olmamanız kaydı ile, karşı taraf aracın ruhsat sahibi ve sürücüsüne karşı ihtarname, dava yahut icra takibi ile bu talebinizi yöneltebilirsiniz.

AV. ENGİN KERİM CAN
İSTANBUL BAROSU